Jan Henderikse - ¡SUPER!

Jan Henderikse – de publiekslieveling onder de Nul-kunstenaars – is de gedroomde exposant voor ons museum. Zijn oeuvre is kleurrijk, prikkelend en verrassend actueel. Met zowel zijn ‘strenge’ Nul-werken als zijn speelse, van humor doortrokken kunst van latere jaren, weet Henderikse een breed en divers publiek te bereiken. Zijn laatste museale presentatie vond in 2018 plaats in het Stedelijk Museum Schiedam. Nu, acht jaar later, is de tijd rijp voor een retrospectief dat recht doet aan zowel zijn vroege als zijn late werk.

De tentoonstelling is vernieuwend in opzet, omdat het werk van Henderikse niet uitsluitend binnen de context van de Nulgroep wordt gepresenteerd. De selectie is samengesteld met oog voor de actualiteit en de manier waarop zijn werk vandaag de dag wordt ontvangen. Opvallend is dat deze ‘historische’ kunstenaar juist ook een jongere generatie aanspreekt.

Henderikse werkt veel met alledaagse, vaak seriematig geproduceerde voorwerpen die hij onttrekt aan de consumptiemaatschappij en een nieuwe betekenis geeft binnen een artistieke context. Zijn werkwijze – het verzamelen, hergebruiken en assembleren van bestaande materialen – sluit opvallend goed aan bij de hedendaagse aandacht voor duurzaamheid, hergebruik en kritiek op overconsumptie. Zijn werk raakt daarmee aan thema’s die sterk leven onder jongeren en krijgt zo op verrassende wijze nieuwe relevantie.

Met deze retrospectieve tentoonstelling onderstreept Museum EICAS de betekenis van Jan Henderikse binnen de Nul- en ZERO-beweging, én de actuele betekenis van zijn werk. Meer dan zestig jaar na zijn doorbraak, begin jaren zestig, confronteert hij ons nog altijd met vragen die niets aan urgentie hebben ingeboet.

De tentoonstelling Jan Henderikse – ¡SUPER! is een retrospectief met bijzondere primeurs. Voor het eerst wordt Henderikses vroegste ruimtelijke installatie uit 1959 in Nederland getoond, naast niet eerder geëxposeerde werken uit de jaren zestig. Dankzij bijdragen van internationale verzamelaars en galeries, waaronder Rüdiger Weng (Düsseldorf) en Borzo (Amsterdam) en het persoonlijke netwerk van curator en Henderikse-expert Antoon Melissen, is een uitzonderlijke selectie tot stand gekomen. Ook Henderikse zelf werkt actief mee. Vanuit zijn woonplaats New York stelt hij werken uit zijn eigen collectie ter beschikking en verzorgt hij enkele transporten. De tentoonstelling draagt zo het stempel van een unieke samenwerking met de kunstenaar zelf.

Kleurrijk

De Nederlandse Nul-groep was actief van 1961 tot 1966: een korte periode die een blijvend stempel drukte op de kunst en onze tijd. Armando, Jan Henderikse, Henk Peeters en Jan Schoonhoven presenteerden zich als kunstenaars met een nuchtere blik op het leven. Zij verwierpen traditionele materialen als olieverf en brons en ‘schilderden’ liever met alledaagse objecten en consumptiegoederen.

Jan Henderikse was de meest kleurrijke van de groep. Hij vestigde zich in 1959 in Düsseldorf, bakermat van de internationale ZERO-beweging, en werkte later op Curaçao, in New York, Berlijn en Antwerpen. Zijn werk, opgebouwd uit lokale producten en materialen, ademt telkens de sfeer van de plek waar het ontstond. “Alles was mooi”, zei Armando later over de Nul-jaren — woorden die vooral op Henderikse van toepassing zijn.

In zes thematische zalen, de volledige begane grond van Museum EICAS, komt Henderikses werk uit 1959–2025 tot leven. Per zaal worden de werken verbonden met zijn persoonlijke (en kleurrijke) geschiedenis, waardoor de tentoonstelling niet alleen de autonomie van kunst belicht, maar het werk ook voor een breed publiek toegankelijk maakt. In de presentatie wordt steevast gezocht naar een combinatie gemaakt van ‘werk en leven’: aan de hand van de objecten doorlopen we de persoonlijke geschiedenis van deze wereldburger; van zijn jaren in Düsseldorf, op Curaçao, in New York, Oost-Berlijn en Antwerpen.

Filmtheater MIMIK toont doorlopend Henderikses kunstfilms uit de jaren 1974-1983. Deze korte films zijn nooit eerder in Nederland te zien geweest en digitaal ter beschikking gesteld door Memphis Film & Television, Utrecht.